pełna charakterystyka opłaty, stawki opłaty, podstawa, zwolnienia i wyłączenia
ujednolicony tekst ustawy Prawo geologiczne i górnicze - Dz.U. z 1994 r. Nr 27, poz. 96 z póź. zm.
opłata eksploatacyjna w Polsce
opłata eksploatacyjna na przykładzie gminy Wrocław
Polską opłatę eksploatacyjną należy zaliczyć do stosunkowo szerokiej grupy opłat płaconych przez przedsiębiorstwa górnicze na rzecz państwowych lub innych właścicieli za prawo eksploatacji zasobów mineralnych. Opłaty tego rodzaju najczęściej pobierane są w jednej z trzech form: 1) opłat za prawo eksploatacji (w Polsce stanowią w całości dochód Skarbu Państwa), 2) opłat od ilości lub wagi wydobytych minerałów, 3) czynszu za eksploatację terenu. Opłaty tego rodzaju podlegają odliczeniu przy obliczaniu zysków z działalności.
Opłata eksploatacyjna znakomicie wpisuje się w dyskusję nad wyodrębnieniem, w ramach systemu danin publicznych, kategorii tzw. danin koncesyjnych, które uzupełniać by miały opłaty za korzystanie z urządzeń publicznych i opłaty za czynności administracyjne. Kategoria ta obejmowałaby daniny nakładane za korzystanie z zasobów środowiska naturalnego, traktowanych jako przypadek szczególny opłat za udzielenie praw. Nakładając daninę koncesyjną, państwo reguluje dostępu do deficytowych dóbr naturalnych, względnie ogranicza pewnego rodzaju działalność gospodarczą stwarzającą zagrożenie dla środowiska naturalnego. Zasadniczo za wprowadzeniem tego rodzaju opłaty przemawiać muszą ważne względy merytoryczne inne niż czysto fiskalne np. ochrona ograniczonych, częściowo nieodnawialnych zasobów wodnych, leśnych itd. Poważnym problemem w przypadku danin koncesyjnych jest ustalenie ich wysokości. Dla porządku dodajmy, że część autorów zrównuje opłatę eksploatacyjną z podatkiem obrotowym (dawniej opłata wymierzana była jako procent ceny sprzedaży kopaliny) odmawiając jej elementu ekwiwalentności charakterystycznego dla opłat; inni kwalifikują opłatę eksploatacyjną jako podatek środowiskowy.
Opłata eksploatacyjna jest traktowana przez ustawodawcę jako dochód własny gminy na terenie której prowadzona jest działalność objęta koncesjonowaniem. Podejście takie jest zrozumiałe ze względu na zwiększone obciążenie środowiska naturalnego jak i infrastruktury publicznej spowodowane funkcjonowaniem na obszarze gminy podmiotów wydobywających kopaliny.
Traktowanie opłaty eksploatacyjnej na gruncie obowiązującego prawa jako typowego dochodu własnego gminy jest pewnego rodzaju nieścisłością terminologiczną. Opłata eksploatacyjna do 1994 r. była (na mocy ustawy o finansowaniu gmin) w całości dochodem gmin. Od 1994 r., czyli od daty wejścia w życie przepisów Prawa geologicznego i górniczego w miejsce dekretu z 6 maja 1953 r. Prawo górnicze, dochód z opłaty jest dzielony pomiędzy gminy a Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Gminom przysługuje 60% udział we wpływach z opłaty eksploatacyjnej pobranej na jej terenie. Tym samym, możemy mówić o opłacie eksploatacyjnej jak o dochodzie własnym, o ile za taki uznamy np. udziały jednostek samorządu terytorialnego w podatkach państwowych. Zwrócić należy uwagę na szereg cech charakterystycznych dla udziałów w daninach: przede wszystkim, na pierwszorzędną dla udziałów kwestię form wielkości partycypacji jednostek lokalnych w daninie przed typową dla danin realizacją funkcji fiskalnych, społecznych itd., oraz na ograniczenie kompetencji organów samorządowych względem organów administracji państwowej. W rzeczywistości bowiem na wymiar opłaty rada gminy ma minimalny wpływ. Opłata eksploatacyjna, jako dochód jednostek samorządu terytorialnego, uzyskiwana jest od podmiotów gospodarczych zajmujących się eksploatacją surowców obok opłat za używanie środowiska i podatku od nieruchomości.
Do opłaty eksploatacyjnej stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej odnoszące się do zobowiązań podatkowych, z tym że określone w nich uprawnienia organów podatkowych przysługują wierzycielom. Wierzycielem jest odpowiednio gmina lub Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Zobowiązanie z tytułu opłaty eksploatacyjnej powstaje bez udziału organu podatkowego, w drodze wystąpienia okoliczności faktycznych, z zaistnieniem których przepisy prawa łączą powstanie zobowiązania.
Obecny kształt opłacie eksploatacyjnej nadało uchwalone w 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze, które pozostawiało konstrukcję opłaty eksploatacyjnej bez większych zmian do 2001 r. Nowela z 2001 r. (Dz. U. Nr 110 poz. 1190) poza sposobem wniesienia opłaty zmieniła praktycznie wszelkie istotne elementy konstrukcji tej daniny.
Przedmiotem opłaty eksploatacyjnej, zgodnie z przepisami ustawy Prawo geologiczne i górnicze, jest:
Koncesjonowania wymaga (art. 2 i 15) działalność gospodarcza w zakresie: poszukiwania lub rozpoznawania złóż kopalin, wydobywania kopalin ze złóż, bezzbiornikowego magazynowania substancji oraz składowania odpadów w górotworze, w tym w podziemnych wyrobiskach górniczych (z wyjątkiem takiej działalności prowadzonej w odkrywkowych wyrobiskach górniczych).
Prowadzenie działalności bez koncesji lub z naruszeniem jej zasad jest objęte przepisami karnymi (art. 119-127)
Organem koncesyjnym w zakresie poszukiwania, rozpoznawania i wydobywania:
Udzielenie wszelkich koncesji (z wyjątkiem działalności w granicach obszarów morskich) wymaga zasięgnięcia opinii właściwego organu samorządu terytorialnego (wójtem, burmistrzem albo prezydentem miasta). Uzgodnienie następuje na podstawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W razie braku takiego planu, stosuje się odpowiednio przepisy o ustalaniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu. Uzgodnienie następuje w formie postanowienia.
Podmiotem zobowiązanym do wniesienia opłaty jest każdy podmiot wydobywający kopalinę lub prowadzący inną działalność regulowaną ustawą Prawo geologiczne i górnicze, niezależnie od tego czy posiada, czy też nie koncesję na taką działalność. Podmiot posiadający koncesję nazywany jest przedsiębiorcą.
Podmiotem uprawnionym do otrzymania opłaty są NFOŚiGW (40%) i gminy (60%).
Stawki opłaty eksploatacyjnej mają charakter kwotowy (dawniej procentowy) lub stanowią tzw. krotności (dla działalności prowadzonej bez koncesji). Stawki są zróżnicowane w zależności od:
Kryteria te bezpośrednio lub pośrednio mają za zadanie uwzględnić stopień szkodliwości prowadzonej działalności dla środowiska (art. 85 ust. 1).
Ze względu na właściwości fizyko-chemiczne kopaliny można podzielić na podstawowe i pospolite. Surowce podstawowe można podzielić na:
|
przykładowe stawki ustawowe |
|||
| stawka kwotowa | jednostka miary | ||
| 1. | surowce energetyczne | ||
|
3,81- 4,58 |
zł/ tys. m3 |
||
| ropa naftowa | 25 | zł/ t | |
| węgiel brunatny | 1,31 | zł/ t | |
|
węgiel kamienny |
1,8 | zł/ t | |
| 2. | kruszce metali szlachetnych i rudy metali i metale w stanie rodzimym | ||
| rudy miedzi | 2,38 | zł/ t | |
| rudy złota | 0,31 | zł / gram Au w rudzie | |
| 3. | różnego rodzaju sole a także baryt, apatyt, fluoryt, siarka rodzima itp. | ||
| sól kamienna | 1,25 | zł/ t | |
| siarka rodzima | 1,2 | zł/t | |
| 4. | surowce skalne | ||
| (min. gabra - max. skały diatomitowe) | min. 0,02 - max 5,08 | zł/t | |
| kamienie ozdobne i półszlachetne | 8,12 | zł/kg | |
| 5. | wody podziemne | ||
| solanki | 2,03 | zł/m3 | |
| termalne | 0 | ||
| lecznicze (*) | 2,07 | zł/ m3 | |
Sposób ustalenia stawek opłaty eksploatacyjnej należy do wyjątkowych w polskim systemie danin publicznych. Ustalane są one przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia, lecz w taki sposób, aby ich wysokość nie przekroczyła dolnych lub górnych granic stawek określonych przez Ministra Środowiska dla danego rodzaju kopaliny.(*) Wykaz wód leczniczych i termalnych - zawiera Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2001 r. w sprawie złóż wód podziemnych zaliczonych do do solanek, wód leczniczych i termalnych oraz złóż innych kopalin leczniczych. (Dz. U. z 2001 r. Nr 156, poz. 1815). Rozporządzenie wymienia kilkadziesiąt miejsc pozyskiwania kopalin na terenie kraju: solanki (1 lokalizacja), wody lecznicze (60) - głównie woj. małopolskie i dolnośląskie, kopaliny lecznicze - torfy (18).
|
Lp. |
Rodzaj kopaliny |
Jednostka miary (j.m.) |
dolna granica stawek | opłaty eksploatacyjnej (zł/j.m.) |
górna granica stawek |
stawka opłaty esploat. jako % górnej granicy stawek. |
| 01 |
Alabastry |
t |
0,88 |
2,53 |
4,41 | 57 % |
| 02 | Amfibolity |
t |
0,29 |
0,82 |
1,43 | 57 % |
| 03 | Anhydryty |
t |
1,05 |
3,01 |
5,25 | 57 % |
| 04 | Baryty |
t |
1,59 |
4,57 |
7,97 | 57 % |
| 05 | Bazalty |
t |
0,34 |
0,96 |
1,68 | 57 % |
| 06 | Chalcedonity |
t |
0,18 |
0,51 |
0,89 | 57 % |
| 07 | Diabazy |
t |
0,21 |
0,61 |
1,06 | 58 % |
| 08 | Dolomity |
t |
0,25 |
0,69 |
1,21 | 57 % |
| 09 | Gabra |
t |
0,29 |
0,82 |
1,43 | 57 % |
| 10 | Gaz ziemny wysokometanowy |
tys. m3 |
2,18 |
4,58 |
10,87 | 42 % |
| 11 | Gaz ziemny pozostały |
tys. m3 |
0,97 |
3,81 |
4,79 | 80 % |
| 12 | Gipsy |
t |
0,44 |
1,27 |
2,21 | 57 % |
| 13 | Gliny ogniotrwałe i termiczne |
t |
0,99 |
2,82 |
4,92 | 57 % |
| 14 | Gnejsy |
t |
0,26 |
0,71 |
1,24 | 57 % |
| 15 | Granity |
t |
0,31 |
0,87 |
1,51 | 57 % |
| 16 | Hornfelsy | t | 0,26 |
0,71 |
1,24 | 57 % |
| 17 | Kamienie ozdobne i półszlachetne | kg | 2,83 |
8,12 |
14,15 | 57 % |
| 18 | Kreda jeziorna | t | 0,05 |
0,11 |
0,19 | 58 % |
| 19 | Kreda pisząca | t | 0,2 | 0,56 | 0,98 | 57 % |
| 20 | Kwarc | t | 0,54 | 1,53 | 2,66 | 58 % |
| 21 | Kwarcyty | t | 0,27 | 0,76 | 1,32 | 58 % |
| 22 | Łupki | t | 0,36 | 1,02 | 1,78 | 57 % |
| 23 | Magnezyty | t | 1,41 | 4,03 | 7,03 | 57 % |
| 24 | Margle | t | 0,12 | 0,33 | 0,57 | 58 % |
| 25 | Marmury | t | 1,06 | 3,04 | 5,3 | 57 % |
| 26 | Melafiry | t | 0,31 | 0,88 | 1,53 | 58 % |
| 27 | Opoki | t | 0,18 | 0,51 | 0,89 | 57 % |
| 28 | Piaski i żwiry | t | 0,16 | 0,46 | 0,81 | 57 % |
| 29 | Piaskowce | t | 0,21 | 0,61 | 1,07 | 57 % |
| 30 | Porfiry | t | 0,21 | 0,61 | 1,06 | 58 % |
| 31 | Ropa naftowa | t | 11,46 | 25 | 57,38 | 44 % |
| 32 | Rudy cynkowo-ołowiowe | t | 0,88 | 0,9 | 4,40 | 20 % |
| 33 | Rudy miedzi | t | 0,79 | 2,38 | 3,93 | 61 % |
| 34 | Rudy złota | g Au w rudzie | 0,11 | 0,31 | 0,54 | 57 % |
| 35 | Serpentynity | t | 0,21 | 0,61 | 1,06 | 58 % |
| 36 | Siarka rodzima | t | 1,13 | 1,2 | 5,66 | 21 % |
| 37 | Sjenity | t | 0,26 | 0,71 | 1,24 | 57 % |
| 38 | Skały diatomitowe | t | 1,77 | 5,08 | 8,85 | 57 % |
| 39 | Solanki | m3 | 0,72 | 2,03 | 3,54 | 57 % |
| 40 | Sól kamienna | t NaCl | 0,44 | 1,25 | 2,18 | 57 % |
| 41 | Surowce bentonitowe | t | 0,54 | 1,53 | 2,66 | 58 % |
| 42 | Surowce ilaste pozostałe | t | 0,36 | 1,03 | 1,79 | 58 % |
| 43 | Surowce kaolinowe | t | 0,88 | 2,53 | 4,41 | 57 % |
| 44 | Surowce skaleniowe | t | 0,72 | 2,03 | 3,54 | 57 % |
| 45 | Szarogłazy | t | 0,26 | 0,71 | 1,24 | 57 % |
| 46 | Torfy | m3 | 0,21 | 0,61 | 1,06 | 58 % |
| 47 | Torfy lecznicze (borowiny) | m3 | 0,72 | 2,03 | 3,54 | 57 % |
| 48 | Trawertyny | t | 0,18 | 0,51 | 0,89 | 57 % |
| 49 | Tufy | t | 0,21 | 0,61 | 1,06 | 58 % |
| 50 | Wapienie | t | 0,21 | 0,6 | 1,04 | 58 % |
| 51 | Węgiel brunatny | t | 0,45 | 1,31 | 2,24 | 58 % |
| 52 | Węgiel kamienny | t | 0,81 | 1,8 | 4,05 | 44 % |
| 53 | Wody lecznicze | m3 | 0,73 | 2,07 | 3,60 | 57 % |
| 54 | Wody termalne | m3 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | - |
| 55 | Zieleńce | t | 0,26 | 0,71 | 1,24 | 57 % |
| 56 | Ziemia krzemionkowa | t | 1,77 | 5,08 | 8,85 | 57 % |
| 57 | Zlepieńce | t | 1,06 | 3,04 | 5,3 | 57 % |
| 58 | Inne kopaliny | t | 1,06 | 3,04 | 5,3 | 57 % |
Szerokość przedziałów jest względnie stała i wynosi od 4,8 - 5,1 krotności wartości dolnego przedziału stawki. Wyjątek stanowi kreda jeziorna, gdzie przedział jest stosunkowo wąski - 3,8 krotność najniższej dopuszczalnej stawki. W rozporządzeniu większość stawek stanowi ok. 57-58% wartości górnego progu dopuszczalnych stawek, co oznacza, że danina na te kopaliny może wzrosnąć maksymalnie o 74-75%. Swoistymi rekordzistami są stawki rudy cynku i ołowiu oraz siarki rodzimej (odpowiednio 20% i 21% stawki maksymalnej) - w przypadku tych kopalin dopuszczalna podwyżka stawek opłaty może wynieść 370-390%. Podobnie rzecz ma się z surowcami energetycznymi, gdzie wzrost może wynosić 125-137%. Podejście takie wskazuje na czynnik ekologiczny uwzględniany przy kalkulacji wielkości stawek opłat. Swoistym wyjątkiem pozostają stawki opłaty dla gazu ziemnego i rudy miedzi (!) (odpowiednio 80% i 61% stawki maksymalnej).
Do 2001 roku maksymalna stawka opłaty eksploatacyjnej wynosi 10% ceny sprzedaży kopaliny albo surowca.
Górne i dolne granice stawek podlegają corocznie zmianie stosownie do średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, planowanego w ustawie budżetowej na dany rok kalendarzowy. Zmienione "progi" są publikowane w Monitorze Polskim przez ministra właściwego do spraw środowiska.
Stawki podstawowe mogą ulegać obniżkom. Ustawodawca przewidział możliwość obniżki stawek podstawowych w przypadku eksploatacji kopaliny towarzyszącej. Stawkę dla kopaliny towarzyszącej ustala się jako iloczyn 50% kwoty stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny i ilości kopaliny towarzyszącej wydobytej w okresie rozliczeniowym.
Nadmieńmy, że w roku W 1997 r. po powodzi, na okres od 23 lipca do 31 grudnia wprowadzono obniżoną do 0,01% ceny sprzedaży kopaliny (dawna podstawa) stawkę opłaty eksploatacyjnej. Stawkę tę można było stosować w przypadku darowizny kopaliny dla osób fizycznych dotkniętych powodziom. Do nowelizacji ustawy z 2001 roku obowiązywała 50% obniżka opłaty w przypadku: zastosowania technologii eksploatacji zapobiegających degradacji środowiska, niszczeniu urządzeń lub obiektów; wydobywania kopalin towarzyszących (utrzymana obecnie) i współwystępujących użytecznych pierwiastków śladowych; szczególnie trudnych warunków geologicznych i górniczych. Obniżenie było możliwe wyłącznie po zasięgnięciu opinii zarządu właściwej gminy.
Stawki mogą również być podwyższane (zwyżki). Stawka opłaty eksploatacyjnej może wzrosnąć 80-krotnie (!) w razie wydobywania kopaliny bez wymaganej koncesji lub z rażącym naruszeniem jej warunków.
Do nowelizacji ustawy z 2001 roku istniała możliwość podwyższenia stawki opłaty eksploatacyjnej w przypadku eksploatacji złoża o szczególnie korzystnych warunkach geologiczno-górniczych.
1) Opłatę eksploatacyjną dla działalności związanej z wydobywaniem kopalin ze złoża ustala się, jako iloczyn stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny i ilości kopaliny wydobytej w okresie rozliczeniowym. Wielkość wydobywanej kopaliny wyrażona jest w jednostkach miary ciężaru: kg (gram, tona) lub objętości: m3 (tys. m3).
2) W przypadku prowadzenia koncesjonowanej działalności innej niż wydobywanie kopalin (czyli określonej w art. 84 ust. 1) wielkość opłaty oraz terminy i sposób jej wnoszenia ustala się w koncesji. Opłata kalkulowana jest z uwzględnieniem stopnia szkodliwości prowadzonej działalności dla środowiska, w zależności od:
|
za poszukiwanie lub rozpoznawanie złóż kopalin |
||
| bez wymaganej koncesji, |
50.000 zł/ 1km2 terenu na którym prowadzona jest działalność |
|
| z rażącym naruszeniem warunków koncesji |
3-krotną wysokość opłaty za tę działalność, ustaloną w koncesji |
|
|
za bezzbiornikowe magazynowanie substancji w górotworze, w tym w podziemnych wyrobiskach górniczych, |
||
| bez wymaganej koncesji |
8.000 zł / 1m3 wykorzystanej przestrzeni |
|
|
za bezzbiornikowe magazynowanie substancji lub składowanie odpadów w górotworze, w tym w podziemnych wyrobiskach górniczych, |
||
| z rażącym naruszeniem warunków koncesji |
3 -krotną wysokość opłaty za tę działalność, ustaloną w koncesji |
|
| za jednostkę (Mg) składowanych odpadów w górotworze, w tym w podziemnych wyrobiskach górniczych | ||
| bez wymaganej koncesji | 10- krotnej stawki opłaty przewidzianej za składowanie w środowisku odpadów określonej grupy; podział na grupy odpadów i jednostkowe stawki opłat określają przepisy dotyczące klasyfikacji odpadów i opłat za ich umieszczanie na składowisku. | |
Do 2001 roku podstawą wymiaru opłaty eksploatacyjnej była cena sprzedaży wydobytej kopaliny albo surowca mineralnego ewentualnie cena surowca uszlachetnionego lub wzbogaconego - jeżeli kopalina przed wprowadzeniem jej do obrotu wymagała poddania przeróbce. Podstawa opłaty z tytułu innej działalności niż wydobywanie kopalin lub surowca mineralnego mogła być uzależniona od jej rodzaju, wielkości powierzchni objętej koncesją, czasu na jaki koncesja została wydana oraz stopnia szkodliwości dla środowiska naturalnego.
Wyłączenie z opodatkowania i zwolnienia podmiotowe. Z opłaty są wyłączone złoża kopalin stanowiące część składową nieruchomości gruntowej (art. 7). Ustawy nie stosuje się do: 1) korzystania z wód w zakresie uregulowanym odrębnymi przepisami; 2) geologicznych badań naukowych i działalności dydaktycznej, które są prowadzone bez wykonywania robót geologicznych, 3) pozyskiwania okazów minerałów, skał i skamielin w celach naukowych, kolekcjonerskich i dydaktycznych, które następuje bez wykonywania robót górniczych (art. 4).
Terminy i sposoby płatności opłaty eksploatacyjnej
Opłata eksploatacyjna płatna jest za okresy kwartalne, bez wezwania, na rachunki bankowe gminy i NFOŚiGW w terminie jednego miesiąca po upływie każdego kwartału. Również w terminie kwartalnym przedsiębiorca przedstawia organowi koncesyjnemu, gminie, NFOŚiGW kopie dowodów dokonanych wpłat, a także informację zawierającą m. in. dane dotyczące przyjętej stawki oraz wysokości ustalonej opłaty.
Dokumentem informującym o wielkości wydobytej kopaliny i należnej opłacie eksploatacyjnej jest załącznik do Rozporządzenia Ministra Środowiska z 3 grudnia 2001 roku w sprawie wzorów druków informacji dotyczącej opłaty eksploatacyjnej za wydobytą kopalinę ze złoża (Dz. U. Nr 153, poz. 1773 r.). Poniżej prezentujemy wzór tabeli kalkulacyjnej:
Nazwa i adres przedsiębiorcy
Data
| Lp. |
Dane dotyczące opłaty eksploatacyjnej |
|
| 1 | Kwartał i rok | |
| 2 | Nazwa złoża i nr koncesji | |
| 3 | Rodzaj kopaliny | |
| 4 | Ilość wydobytej kopaliny w jednostkach miary (j.m.) | |
| 5 | Stawka opłaty eksploatacyjnej (zł/j.m.) | |
| 6 | Opłata eksploatacyjna (zł) | |
| 7 | Nazwa gminy, na terenie której prowadzone jest wydobycie kopaliny | |
| 8 | Opłata eksploatacyjna przypadająca gminie (zł) | |
| 9 | Opłata eksploatacyjna przypadająca Narodowemu Funduszowi Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (zł) | |
Załączniki: kopie dowodów wpłat dokonanych na rachunki bankowe Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i gminy.
Uwagi.................
Dodajmy tylko, że jeżeli działalność koncesjonowana jest prowadzona na terenie dwóch i więcej gmin, opłata stanowi dochód tych gmin proporcjonalnie do ilości wydobytej kopaliny lub surowca albo powierzchni objętej działalnością. Jeżeli działalność koncesyjna prowadzona jest w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej, opłaty z tego tytułu w całości trafiają do NFOŚiGW.
Opłata
eksploatacyjna, z racji rozmieszczenia kopalin użytecznych, stanowi dochód stosunkowo
niewielkiej liczby jednostek samorządu terytorialnego skoncentrowanych głównie
na południu kraju. Wpływy
z tego tytułu są jednak na tyle znaczące, że zauważalne na poziomie
przeciętnych dochodów własnych wszystkich gmin w Polsce, sytuowane
pomiędzy wpływami z podatku leśnego a wpływami z karty podatkowej.
O ile wiedza na temat wydobycia węgla, gazu, niektórych rud metali jest stosunkowo szeroka, to niewiele osób już wie, że od 1971 r. wydobycie surowców skalnych w Polsce przekroczyło wydobycie węgla kamiennego, a pośród kopalin użytecznych na pierwszym miejscu w Polsce znajdują się surowce skalne. Wydobycie surowców skalanych można szacować na ok. 0,5 mld t rocznie. Blisko 1/4 surowców skalnych wydobywana jest poza wszelką ewidencją przez osoby fizyczne i firmy na własny użytek. Na Dolny Śląsk przypada aż 25% złóż wód leczniczych. Są to złoża zlokalizowane w miejscowościach: Cieplice Śląskie-Zdrój, Czerniawa-Zdrój, Długopole-Zdrój, Duszniki-Zdrój, Jedlina-Zdrój, Jeleniów, Kudowa-Zdrój, Lądek-Zdrój, Polanica-Zdrój, Przerzeczyn-Zdrój, Stare Rochowice, Szczawina, Szczawno-Zdrój, Świeradów-Zdrój, Trzebnica. Na Dolnym Śląsku znajduje się 11,1% złóż torfu ("Izera-Skalno" i "Jakuszyce" w Szklarskiej Porębie).
Nie mniejsze niespodzianki czekają na osoby szukające informacji o wydobyciu ropy naftowej w Polsce. Całe polskie wydobycie ropy naftowej (ok. 0,5 mln ton rocznie) pochodzi z ponad 30 złóż. Tradycyjnie rejonami wydobycia pozostaje woj. podkarpackie, lubuskie i zachodnio-pomorskie (w mniejszym stopniu pomorskie). Łącznie wydobywa się ok. 1,5 mln t. surowca, co daje w przybliżeniu wpływy z opłaty rzędu 37 mln zł. Największe (używa się określenia ogromne) i nadające się do eksploatacji zasoby ropy naftowej znajdują się w Puszczy Noteckiej w pobliżu miejscowości Lubiatów i Grotów w gminie Międzychód. Uruchomienie eksploatacji ropy w tym rejonie zwiększyłoby wydobycie krajowe z 3 do 10% zapotrzebowania na ten surowiec. Obecnie największe wydobycie ropy ma miejsce w okręgu BMB koło Dębna (Lubuskie). Władze Dębna i Międzychodu szacują, że z tytułu wydobycia ropy do ich kasy odpowiednio przyniosła i przyniesie o czterdzieści procent więcej pieniędzy niż przed rozpoczęciem wydobycia.
W jednostkowych przypadkach, zlokalizowanie na obszarze gminy wielkich zakładów wydobycia kopalin może stanowić najważniejsze źródło finansowania dochodów własnych w danej gminie, sięgające 1/3 dochodów ogółem.
Zasadniczo, po opłacie eksploatacyjnej można by oczekiwać stabilizującego wpływu na finanse samorządowe. W praktyce, interpretacja przepisów wykonawczych do ustawy powoduje sytuację przeciwną - braku przewidywalności wpływów z daniny.
Za potwierdzenie takiego stanu rzeczy można uznać wyrok NSA z 2002 r. w sprawie milionowych sum z tytułu opłat eksploatacyjnych od KGHM, należnych za lata 1998-2001. Opłaty eksploatacyjne do 1 lipca 1998 r. wymierzano od koncentratu rudy miedzi. Przepisy prawa górniczego i geologicznego przewidywał, że jeśli wydobyta kopalina wymaga przeróbki przed wprowadzeniem jej do obrotu rynkowego, opłatę wymierza się od ilości surowca uszlachetnionego lub wzbogaconego. Tymczasem od połowy 1998 r. minister środowiska zaczął wydawać znacznie korzystniejsze dla KGHM decyzje o opłatach nie od wartości koncentratu miedziowego, w którym znajdowało się również srebro i złoto, ale od rudy miedzi. Uznano bowiem, że KGHM wprowadza do obrotu nie koncentrat, ale właśnie rudę, przekazywaną zakładom jej wzbogacania. Minister d/s środowiska zastosował również duże, 20-30 proc. obniżki, pomniejszające opłaty o ok. 0,5 mln zł kwartalnie. Uchylając decyzje ministra środowiska, NSA przesądził, że do ustalania opłat eksploatacyjnych wymierzanych KGHM do 1 stycznia 2002 r. należy brać wartość koncentratu miedziowego z uwzględnieniem zawartości w nim srebra.
Ostatecznie jednak wyrok NSA nie miał większego znaczenia dla budżetów Polkowic, Legnicy i innych samorządów, bowiem w tym samym czasie dokonano zmian w ustawie w prawie geologicznym i górniczym. Opłaty eksploatacyjne wymierza się od 1 stycznia 2002 r. od wydobywanej kopaliny, czyli w wypadku KGHM - od rudy miedzi!
W tabeli prezentowane są wpływy z opłaty eksploatacyjnej w najsłynniejszym na Dolnym Śląsku podmiocie uprawnionym do otrzymania opłaty - gminie Polkowice (najważniejszy płatnik - Kombinat Górniczo-Hutniczy Miedzi Polska Miedź).
|
Gmina Polkowice |
plan 2004 (zł) | plan 2003 (zł) | realizacja 2002 (zł) | |||
| dochody ogółem (w tym): |
81 152 665 |
100% | 80 031 495 | 100% | 92 830 796 | 100% |
| dochody własne (w tym) | 67 950 971 | 83,7% | 50 388 094 | 63% | 56 157 995 | 60,5% |
|
opłata eksploatacyjna |
25 080 000 | 30,9% | 24 900 000 | 31% | 26 758 802 | 28,8% |
Opłata
eksploatacyjna w okresie 2000-2003 nie występuje jako dochód budżetu miasta
Wrocławia.
Wszelki prawa zastrzeżone. Zabrania się publikowania materiałów bez zgody autora. Copyright©2003 Maciej Borowski.